1 Talâktan Sonra Nikâh Gerekir Mi?
Ankara’da bir kafede arkadaşlarla oturuyorduk. Geçen hafta bir arkadaşım boşanmıştı ve konu biraz da olsa onun üzerinden dönüyordu. Bir anda sohbet, talâk konusu üzerine kaydı. “Bir talâktan sonra nikâh gerekirmiş, değil mi?” dedi bir arkadaşım. Herkes birkaç saniye sessiz kaldı. Benim de aklımda bir sürü soru belirdi. Şu an bu soruyu herkes sormasa da, zaman zaman kafamı kurcalayan bir mesele. Özellikle son yıllarda boşanma oranlarının artmasıyla, talâk, nikâh ve evlilik üzerine konuşmalar daha sık yapılır oldu.
Şimdi biraz kafamı kurcalayan bu soruyu, verilerle ve gerçek hayattan örneklerle çözmeye çalışalım.
1 Talâk ve Nikâh Arasındaki İlişki
Öncelikle, 1 talâk meselesi nedir? Türk hukukunda, boşanma sürecinde 3 talâk vardır. Birincisi, “ilk talâk” denilen ve kadının boşanma için başvurduğu ya da erkeğin beyan ettiği ilk aşamadır. İkincisi, ikinci talâk olarak adlandırılır ve artık boşanma kesinleşmeye yaklaşır. Üçüncüsü ise, final talâkı olup, evliliğin sona erdiği aşamadır.
Fakat çoğu insan, “1 talâk” dediğinde aslında ilk boşanmayı kastediyor. Yani, kadının ve erkeğin tekrar bir araya gelmek için yeniden nikâh kıyması gerekip gerekmediğini soruyor. İslam hukukunda da bu durum önemli bir yer tutar. Çünkü kadının iddet süresi (3 adet hayız dönemi ya da 3 ay) tamamlandıktan sonra, eski eşiyle yeniden evlenebilmesi için nikâh yenilenmelidir.
Kadın ve Erkek Evliliğin İçinde
Çocuklukta, annemlerin ev arkadaşları vardı. Kadın ve erkek, birbirlerine hayatta pek çok şey anlatırlardı ama hiçbir zaman gerçekten çok yakın değildik. Hatta bazen sohbete dair şeyler, küçük çocuklar arasında kısık sesle fısıldanırdı. “Anne, işte Ayşe Teyze’yi neden sevmedi? Babası daha mı iyi? Niye boşandılar?” gibi… Ancak, büyüdükçe evliliklerin ne kadar karmaşık olabileceğini anladım. Ailemdeki birçok kişi boşandı, bazıları yeniden evlendi, bazılarının ise hiç evlenmediği veya evlenmeden birlikte yaşamayı tercih ettikleri oldu. Ancak hayatımda 1 talâktan sonra nikâh gerekliliğine dair düşüncelerimi, iş hayatında birkaç anekdotla biraz daha anlamlandırmaya başladım.
Veri ve İstatistikle Gerçek Durum
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) yayınladığı verilere göre, boşanma oranları son yıllarda artmış durumda. 2018 verilerine göre, 2017’de yapılan evliliklerin yaklaşık %35’i boşanmayla sonuçlanıyor. Bu oran giderek artıyor. Peki, boşanma oranlarının artmasıyla birlikte, insanlar 1 talâk sonrası nikâh için ne düşünüyor? Çevremde boşanmış birçok kişi var ve çoğu tekrar evlenmek istiyor. Ancak 1 talâk sonrası nikâh sorusunun gündeme geldiği bir durum pek fazla karşımıza çıkmıyor. Evlilik üzerine yapılan araştırmalarda, özellikle boşanmış kişilerin “eski eşleriyle yeniden evlenme” konusunda farklı motivasyonlara sahip oldukları görülüyor. Yani talâk sonrası gerçekten nikâh gerekip gerekmediği, her bireyin düşünce yapısına ve dini inançlarına bağlı olarak farklılık gösteriyor.
1 Talâk Sonrası Nikâh Gerçekten Gerekir Mi?
Hukuki açıdan bakıldığında, evet, bir talâktan sonra nikâh yenilenmesi gerekebilir. Çünkü İslam hukukuna göre, bir talâk sonrası kadının iddet süresi geçtikten sonra eski eşiyle tekrar evlenmesi için nikâh yenilemek gerekmektedir. Ancak bu durum yalnızca dini anlamda geçerli olup, Türkiye’deki modern hukuki yapıda, boşanmış bir kadın ve erkek yeniden evlenebilir. Örneğin, 1 talâk sonrası nikâh gerekliliği bir dini mesele olup, kişisel tercihlere ve inançlara bağlıdır. Yani bir kadın ya da erkek, boşanmanın ardından eski eşine karşı duygusal bir bağ hissediyorsa, dini inançlarına göre ikinci bir nikâh yapabilirler.
Tabii, pratikte bu konu daha da karmaşık. Evliliği bitiren sadece kadın veya erkek değil; bazen karşılıklı hakaretler, duygusal şiddetler veya kaybolan güven de evlilikleri sonlandırabiliyor. Bu sebeple, bir talâktan sonra nikâh konusu sadece dini bir zorunluluk olmaktan öteye geçiyor. İnsanların, zaman zaman kaybolan bir umutla eski eşlerine dönme arzuları, toplumda pek çok kez karşılaşılan bir durum.
1 Talâk Sonrası İkinci Şans: Gerçekten Yeniden Evlilik?
Çevremde 1 talâk sonrası yeniden nikâh kurmayı düşünen birkaç insan var. “Zamanla tekrar birbirimizi anladık, birbirimizi affetmeye karar verdik” diyorlar. Bunu duyduğumda hep aklıma bir soru gelir: İnsanlar neden yeniden nikâh kıymak ister? Bazen sadece ilişkiye duyulan özlemden, bazen ise kaybolan güveni yeniden kazanma isteğinden… Birçok evlilikte ilk boşanma, bir kişinin mutluluğu arayışına başlamasından daha çok, evliliğin içine düşülen dar bir dönemin sonucudur. O yüzden, 1 talâk sonrası yeniden evlenmek isteyenler, bazen sadece eski duygularını yeniden canlandırmak isterler.
Günümüzde, boşanmış bireylerin nikâh için aynı dini kurallara uymadıkları ya da uymak istemedikleri bir gerçek. Örneğin, bazen insanlar kendilerine başka yollar ararlar. Belki yeniden evlenmek istemezler ama eski eşleriyle bir noktada arkadaş kalmayı tercih ederler.
Toplumdaki Değişim
Bu yazıyı yazarken, yakın bir arkadaşım bana bir hikaye anlatmıştı. “Bir arkadaşım, boşandıktan sonra eski eşiyle birlikte tekrar nikâh kıydı. Sonrasında bu durum sosyal medyada çok konuşuldu.” dedi. Gerçekten de toplumda 1 talâktan sonra nikâh meselesi popülerleşmiş bir konu. Artık herkesin kabul ettiği ya da reddettiği sabit kurallar yok. İnsanlar farklı inançlara, farklı aile yapısına ve farklı duygusal ihtiyaçlara sahipler. Kimi insanlar dini gerekçelerle nikâhı tekrar yaparken, kimileri ise sadece kendi hayatlarını en doğru şekilde şekillendirmek için bunu yapıyor.
Sonuç Olarak
Sonuçta, 1 talâktan sonra nikâh gerekliliği, bireysel inançlara, hukuka ve kültüre bağlı değişebilen bir konu. Dini açıdan baktığınızda, yeniden nikâh gerekliliği kesinleşiyor. Ancak herkesin evliliği farklı bir deneyimdir, ve toplumda bu tür sorulara verilen yanıtlar da her geçen gün daha da çeşitleniyor.
Eğer sizin de bu konuda başka düşünceleriniz, gözlemleriniz varsa, tartışmaya açılabiliriz.