Cümlenin Bildirdiği Yargı Nasıl Bulunur? Dil Bilgisi Macerası
İzmir’de yaşayan, her an espri yapmaya hazır, ama bir yandan da her şeyin derinliklerine inmeye çalışan biri olarak bazen dil bilgisiyle ilgili bazı sorular kafamı kurcalıyor. Mesela, “Cümlenin bildirdiği yargı nasıl bulunur?” diye bir soru takıldığında, işte o an hayatımda büyük bir içsel sorgulama başlıyor.
Çünkü, bir yandan dil bilgisi kuralları sıkıcı olabilir, ama bir diğer yandan o kuralların içinde gizlenmiş olan düşünsel derinlik de beni bir şekilde büyülüyor. Bugün bu yazıda, cümlenin bildirdiği yargıyı nasıl bulacağımızı hem eğlenceli hem de eğitici bir şekilde keşfedeceğiz. Hadi, bu dili biraz daha derinlemesine keşfetmek için hazırsanız, başlıyoruz!
Cümlenin Bildirdiği Yargı Nedir?
Öncelikle, “Cümlenin bildirdiği yargı” nedir? Sorunun ilk bakışta oldukça basit olduğunu düşünebilirsiniz ama aslında… Hımm, biraz daha derine inmek gerekebilir. Cümlenin bildirdiği yargı, cümlenin ne hakkında bir düşünce ifade ettiğini, yani o cümlenin verdiği mesajı anlatan bir terimdir. Kısacası, bir cümledeki yüklemin söylediklerine bakarak, o cümlenin bildirdiği yargıyı buluruz.
Mesela, şu cümleyi düşünelim: “Kedim çok sevimli.” Buradaki yargı, kedimin sevimli olması. Bu kadar basit, değil mi? Cümlenin yüklemi “sevimli”yi ifade ediyor ve bu da bize kedimle ilgili bir düşünce bildiriyor.
Hadi Biraz Mizah Katıyoruz: Cümlenin Bildirdiği Yargı Nerede?
İşin komik tarafı şu ki, bazen cümlelerde o kadar çok yargı gizlidir ki, bulmak için Sherlock Holmes moduna girmemiz gerekebilir. Hele ki uzun, karmaşık cümlelerle karşılaşırsak. Bir gün bir arkadaşım bana şu cümleyi sordu: “Ahmet, büyük bir hızla koşuyor çünkü o an çok heyecanlıydı.”
O an ne yapacağımı tam bilemedim. “Büyük hızla koşmak” mı, “çok heyecanlı olmak” mı, yoksa her ikisini de mi bildirdi cümle? Sanki bu soruyu çözmek için bir saat daha düşündüm.
Ama sonra fark ettim ki, her bir yüklem kendisine özgü bir yargı taşıyor. Yani, ilk yüklem “koşuyor” kısmı Ahmet’in hareketini bildiriyor, ikinci yüklem ise “heyecanlıydı” kısmı Ahmet’in duygusal durumunu belirtiyor. O zaman cümlenin bildirdiği yargıyı hareket ve duygu olarak bulduk, değil mi? Bazen bir cümleyle baş başa kalınca, yargıyı bulmak bir dedektiflik işine dönüşebiliyor!
Cümlenin Bildirdiği Yargıyı Bulmak İçin Adım Adım Bir Yöntem
Şimdi, yavaş yavaş cümlenin bildirdiği yargıyı nasıl bulabileceğimize dair bir yol haritası çıkartalım. Eminim bu yöntem işinize yarayacak (ve belki de dil bilgisi sınavlarında hayatınızı kurtaracak).
1. Cümleyi dikkatlice oku: Öncelikle cümleyi doğru ve dikkatli bir şekilde okumalıyız. Mesela, “Ali okula gitti.” dediğimizde, burada çok bariz bir yargı var. Ali’nin okula gitmesi, yani hareket, cümlenin bildirdiği yargıdır. Ancak “gitti” fiili üzerinden bu yargıyı buluyoruz.
2. Yüklemi bulun: Cümlenin bildirdiği yargıyı bulmak için önce cümledeki yüklemi (fiili) tespit etmelisiniz. Yüklem genellikle cümlenin öznesiyle ilgili eylemi veya durumu belirten kelimedir. “Ayşe mutlu.” Burada yüklem “mutlu” ve bildirdiği yargı da Ayşe’nin ruh hali. Kısacası, yüklem bir duyguyu veya eylemi bildirir.
3. Yargıyı analiz et: Şimdi yüklemimizi bulduk, sıra geldi bu yüklemi biraz daha analiz etmeye. Yargıyı somut ya da soyut olarak sınıflandırmak faydalı olabilir. Eğer cümlede bir hareket söz konusuysa, bu somut bir yargıdır. Eğer bir duygu veya düşünce ifade ediliyorsa, soyut bir yargıdır. Örnek vermek gerekirse, “Yaz tatilinde çok eğlenceliydi.” Burada “eğlenceli olmak” soyut bir yargıdır. Cümlenin bildirdiği yargıyı bulmak işte bu kadar basit!
Gündelik Hayattan Bir Komik Durum: Yargıyı Bulma Çabası
Bir gün arkadaşım Efe ile kahve içiyorduk, o sırada “Benimle mi dalga geçiyorsun?” dedi. Şimdi, böyle bir durumda insan hemen “Efe, bu söylediğin cümlenin bildirdiği yargıyı bulmalı!” diyemezsin tabii. Ama içimden bir ses bana şunu söyledi: “Hmmm, burada aslında yüklem ‘dalga geçmek’. Yani, Efe, o an gerilmiş, yani yargısı bir tür duygu bildiriyor.” Sonunda cevabımı buldum, ama tabii o sırada kahvemi döktüm ve Efe’den dayak yedim. Dil bilgisi her zaman böyle taşları yerine oturtmaz, maalesef.
Sonuç: Yargıyı Bulmanın Eğlenceli Tarafı
Sonuç olarak, Cümlenin bildirdiği yargı nasıl bulunur? sorusunun cevabı aslında basit. Yüklem, bize yargıyı veriyor ve bu yargıyı somut ya da soyut olarak analiz edebiliriz. Bazen karmaşık cümlelerde bu yargıyı bulmak bir dedektiflik işine dönüşebilir, bazen de hiç beklemediğiniz bir anda ortaya çıkıverir. Ama en önemlisi, bu yargıyı bulurken, dil bilgisi sadece bir araçtır. Asıl önemli olan, bu bilgileri hayatınıza nasıl entegre edeceğiniz. Sonuçta, dil, düşünme biçimimizi şekillendirir, değil mi?
Belki bir dahaki sefere cümlenin bildirdiği yargıyı bulurken, sadece dil bilgisi kurallarıyla değil, biraz da eğlenceyle yaklaşırım.